home > Sterven & Uitvaart > Dodenherdenkingen

Dodenherdenkingen

vorige

Bijna alle culturen herdenken hun doden. In oudere culturen nam dit vaak de vorm aan van voorouderverering, en in onze moderne cultuur zien we veel dodenherdenkingen ter nagedachtenis van slachtoffers van oorlogen en soms natuurrampen. Het was een bijna wereldwijd gebruik om een gedeelte van het jaar -meestal het laatste- apart te zetten ter nagedachtenis aan de doden. De Babyloniërs hadden een dergelijk feest elke maand waarbij offers werden gebracht door de priesters. Het Griekse herdenkingsfeest werd gehouden op de laatste dag van de Anthestheria, terwijl de Romeinen het vierden tijdens de Parentalia van 13 tot 21 februari, het einde van het Romeinse jaar. Het Boeddhistische Feest der Doden wordt gehouden op 15 april, de dag dat de historische Boeddha stierf en zijn Boeddhaschap verkreeg. In China en Japan staat het feest ter herdenking aan de overledenen bekend als het Feest der Lantaarns. Grieks De Anthesteria was een Grieks driedaags festival ter ere van Dionysus. Het werd jaarlijks te Athene gehouden van 11-13 Anthesterion (febr.-mrt.). Het onderwerp van het feest was de viering van het rijpen van de wijn van vorig seizoen en het begin van de lente. De eerste twee dagen, de Pithoigia (openen van de vaten) en Choes (feest van de bekers), waren ongeluksdagen en verlangden verzoenende plengoffers; op deze dagen liepen de zielen van de overledenen rond. Op de derde dag, Chutroi (feest van de potten), werd het festival der doden gehouden. Aan het einde van het ritueel werden de geesten door de priesters heengezonden met de roep: “Naar buiten, gij dodengeesten, de Anthesteriën zijn voorbij!” Begin juni wordt op Cyprus het festival van Cataclysmos gevierd, waarbij men bidt voor de doden en een speciale tocht over zee maakt. Na elkaar te hebben besprenkeld met zeewater waarop op deze dag een bijzondere zegen rust, spelen de deelnemers traditionele spellen en voeren ze een dans uit waarbij het de bedoeling is niet minder dan zes glazen water op het hoofd te balanceren. Hoewel de Cataclysmos nu als een christelijk feest wordt gevierd, is het waarschijnlijk voortgekomen uit een oud ritueel, gehouden ter nagedachtenis aan het eind van een overstroming die Zeus zou hebben veroorzaakt om de mensheid te straffen voor haar zonden. Christelijk Op 1 november herdenken christenenen alle bekende - en onbekende - heiligen en martelaren. Het werd geïntroduceerd door paus Bonifatius IV in de 7e eeuw; waarschijnlijk om de heidense festivals van de doden over te nemen. Oorspronkelijk werd het gevierd op 13 mei maar door paus Gregorius III verplaats naar november, en wordt nog steeds onderhouden door de Engelse en Lutherse kerken. In de Grieks-Orthodoxe kerk wordt het gevierd op de eerste zondag na Pinksteren. In de Christelijke kerk is Allerzielen (2 november) een dag ter herinnering; er wordt dan een speciale tussenkomst gemaakt voor de zielen van overledenen in het geloof dat degenen die nog niet geheel gezuiverd zijn, geholpen kunnen worden door de gebeden van de levenden. De dag werd ingesteld door abt Odilo van Cluny in 998, nadat hij een verhaal had gehoord van een pelgrim die net terugkwam uit het Heilige Land. Deze vertelde de abt dat er een eiland was met een opening naar de onderwereld waar reizigers het gekreun en gekerm konden horen van de gefolterden. Aan het einde van de 13e eeuw werd deze dag praktisch overal in ere gehouden. Tijdens de Reformatie schafte de Anglicaanse kerk dit feest af, maar de rituelen en gebruiken worden nog steeds in ere gehouden door de Europese katholieken en protestanten. Baltisch In Baltische streken wordt op 2 november de 'dag van zielen' gevierd; ook wel Visu Sveto genaamd: 'allerheiligen dag'. Families -zowel de levenden als de doden- verzamelden zich op hun begraafplaatsen in de avond om de voortgang van het leven te vieren. Keltisch Op de avond van Samhain (1 November) gingen alle deuren van de Sidhe open. Tijdens deze nacht werd de Hoge Koning van Ierland symbolisch gedood voordat hij weer herboren zou worden om nog een jaar te regeren. Het feest markeert het Keltische nieuwjaar; Samhain kan vertaald worden als 'einde zomer'. Het is het begin van het koude en donkere seizoen. Mexicaans El Dia de los Muertos, of de Dag der doden is één van de vele feesten die gevierd worden in Mexico. Deze feestdag laat zien hoe de Mexicaanse cultuur de dood accepteert als een essentiëel deel van de levenvscyclus. De Dood wordt vrolijk gevierd op El Dia de Los Muertos als families zich verzamelen om respect en eer te betonen aan hun dierbare overledenen. Het feest is ontstaan uit het plaatselijk en oorspronkelijke geloof over de dood en een hiernamaals waar later de Europese rituelen van Allerzielen en Allerheiligen zich mee vermengden. Men gelooft dat tijdens de Dia de Los Muertos de zielen van de overledenen terugkeren op aarde voor één dag in het jaar. De zielen van kinderen arriveren op 31 oktober, en gaan weer weg op 1 november, Allerheiligen. De zielen van de volwassene arriveren vervolgens om weer te vertrekken op 2 november, Allerzielen. De viering vraagt om veel voorbereiding. Families bouwen altaren (ofrendas) die versierd worden met allerlei voorwerpen. De tombes en graven worden gereinigd en geschilderd. Speciaal brood (pan de los muertos) wordt gebakken samen met kaarsen in de vorm van schedels. Skeletfiguren worden gekleed in soms komisch aandoende kleding, en zijn popu;aire symbolen van deze feestdag. El Dia de Los Muertos is een kleurrijke en vrolijke viering die het verleden verbindt met het heden. Het stelt de levende Mexicanen gerust dat, als ook zij ooit overleden zijn, men hen zal herinneren en eren. Voor meer over deze Mexicaanse feestdag, en hoe je zelf een eetbare schedel kunt maken, zie hier. Fins Mikkelin Paiva (St. Michiel’s dag) is de naam van een Finse-Christelijk festival ter ere van de aartsengel Michiel/Michael dat wordt gehouden op de eerste zondag van oktober (i.p.v. op 29 september). Er worden gebeden gezegd in de kerk voor het veilig binnenhalen van de oogst. Vaak brengen de mensen de avond van te voren door met dansen bij kaarslicht om het einde van de oogst te vieren. Dit kerkelijke festival vervangt veel oudere paganistische vieringen genaamd Kekri dat gehouden werd aan het einde van de oogsttijd, als de gewassen binnen waren. Elke boer maakte een feest om de geesten van de doden te bedanken voor hun hulp bij het groeien van de gewassen en om hun bescherming te vragen over de paarden en het vee. Noors De Einherjar waren de Noorse gevallen strijders; op 11 november worden ze herdacht. Deze dag is ook gekozen na de Eerste Wereldorlog als herdenkingsdag voor de gevallen soldaten; in de VS bekend als Veterans Day. Japans In de Japanse traditie wordt de periode rondom de lente- en herfstequinox higan genoemd. Men zegt dat ‘zowel de hitte als de koude eindigen met higan’. Higan duurt zeven dagen –het begint de drie dagen vóór de equinox, en eindigt drie dagen erna. Higan komt voort uit het Boeddhisme, en betekent ‘de andere kant van de rivier des doods’; deze kant van de rivier is de wereld waarin wij leven, en de andere kant is het verblijf van de overledenen. Men bezoekt het familiegraf om te bidden voor de rust van de overleden voorouders. Bon in augustus –in sommige streken in juli- is de tijd waarin de zielen van de voorouders de levenden bezoeken; tijdens higan is het de beurt aan de levenden om de doden te bezoeken. Tijdens het bezoek aan het familigraf wordt het meestal schoongemaakt, worden er bloemen en voedsel geofferd, wierook gebrand en gebeden. Een populaire offergave is ohagi, gemaakt van kleverige rijst bedekt met pasta van adzuki-bonen of sojameel. Als higan nadert, hebben de banketbakkers het meestal druk om te voldoen aan de vraag naar ohagi.